مباحث آن از سير منطقى و شيوه تصنيف قابل قبولى برخوردار نيست ، « 1 » اما فزونى ارائه اطلاعات و بىطرفى نسبى و غلبه روش گزارشگرى او از يك طرف ، و شهرت و تماس مستقيم نويسنده با انديشه‌هاى مختلف به ويژه معتزله ، موجب شده ، گزارش‌هاى وى از اعتبار و اصالت ويژه‌اى برخوردار شود . حدود نيمى از تعداد فرقه‌هايى كه وى براى فرقه‌هاى اسلامى شمارش كرده ، مربوط به فرقه‌هاى شيعى است . به علاوه اين‌كه تفكيك درستى نيز از فرقه‌هاى شيعى انجام نداده است ؛ مثلا وى بين غاليان و رافضه تمايز قايل شده و هر دسته‌اى را جداگانه شمارش مىكند ، با اين‌حال ، برخى از غاليان را داخل رافضه آورده است . نكته ديگر اين‌كه انديشه جسمانيت خدا را به هشام نسبت داده ، اما تفكر شيعى را به پذيرش اين ديدگاه متهم نمىكند . « 2 » در اين كتاب به اختلافات بعد از درگذشت امام يازدهم - كه توسط نوبختى و ابو حاتم با افراط گزارش شده - اشاره‌اى نشده است . نويسنده سير تاريخى اختلافات شيعيان در عصر حضور اهل بيت را تنها تا زمان امام هادى عليه السّلام پى مىگيرد . « 3 » 6 . التنبيه و الرد على اهل الاهواء و البدع ؛ ابو الحسين ملطى شافعى ( - 377 ق ) ، تحقيق محمد زينهم محمد عرب . اين اثر ، همان‌گونه كه از عنوان آن روشن است ، به انگيزه اثبات حقانيت فرقه مورد پسند نويسنده نگاشته شده و سرشار از تعابير تند زننده ، جدلى و گاهى خارج از حد نزاكت دربارهء فرقه‌هايى است كه راه اهل سنت و جماعت را باور

--> ( 1 ) . نك : مقدمه كتاب و مقايسه آن با برخى از كتاب‌هاى ملل و نحل . در اين مقدمه آمده است كه اشعرى علىرغم روحيه و توان بالا در فن خطابه و مناظره ، از سليقه و روحيه مناسبى براى نوشتن برخوردار نبود . ( 2 ) . همان ، ص 209 . ( 3 ) . همان ، ص 110 .